วันนี้ที่บ้านผมทำสุกี้กินกันครับ
มีพ่อ ผม แฟน พี่ชายแฟน น้องชาย แฟนน้องชาย รวมเป็น 6 คนพอดี (แม่ไปต่างจังหวัด)
แฟนผมไปซื้อวัตถุดิบจากแมคโครฟู้ดตั้งแต่เช้า ทั้งไก่ กุ้ง ปลาหมึก ลูกชิ้น เห็ด วุ้นเส้น หมี่หยก รวมถึงผักอีกสารพัน แล้วให้ “ป้าเยา” พี่เลี้ยงของปรายฝน (ลูกสาววัยหนึ่งขวบเก้าเดือน) ช่วยเตรียมอาหาร
การทำสุกี้ก็ไม่มีอะไรซับซ้อน แค่เอาน้ำซุปใส่หม้อ วางบนเตาแม่เหล็กไฟฟ้า เร่งความร้อนให้สูงสุด จากนั้นก็โยนผักต่างๆ เห็ดต่าง และเนื้อต่างๆ ลงไปให้เพียงพอกับปริมาณคน ซักพักก็เอากระชอนมาตักกินกันได้ตามอัธยาศัย
ผ่านไปร่วมชั่วโมง เพื่อนร่วมโต๊ะ ค่อยๆ อิ่มกันไปทีละคนสองคน สุดท้ายก็เหลือเพียงชายฉกรรจ์ที่ยังกินไหวอยู่ คือผม น้องชาย และพี่ชายแฟน แต่อาหารที่ยังไม่ได้ลวกยังมีอยู่ไม่น้อย แฟนผมก็เลยอาสาเป็นมือลวกให้
ความแตกต่างในรอบนี้ก็คือ แทนที่จะโกยอาหารลงหม้อ เธอหยิบกุ้ง 3-4 ตัวขึ้นมาใส่กระชอน จุ่มน้ำร้อนแค่ประมาณหนึ่งนาที แล้วก็เอามาใส่ในถ้วยของผม
พอกุ้งเข้าปาก ผมพบว่ากุ้งทั้งนุ่ม ทั้งหวาน อร่อยกว่ากุ้งทุกๆ ตัวที่ผมได้กินในหนึ่งชั่วโมงก่อนหน้านี้ จนผมอดไม่ได้ที่จะคีบให้แฟนกินตัวนึงเพื่อให้เค้ารู้ว่ากุ้งที่เค้าทำนั้นอร่อยจริงจัง
เราตกลงปลงใจที่จะเรียกชื่อกุ้งนี้ว่า “กุ้งแป๊บเดียว” เพราะลวกน้ำแค่แป๊บเดียวแล้วเราก็กินเลย ต่างจากกุ้งชุดก่อนหน้านี้ที่โดนโกยลงหม้อต้มไว้เสียนาน กว่าจะมีใครมาตักเข้าปากเนื้อมันก็แข็งและเสียรสชาติไปเกือบหมดแล้ว
กุ้งแป๊บเดียวทำให้ผมนึกถึงตอนไปเที่ยวโตเกียวเมื่อ 5 ปีที่แล้ว
ตอนนั้นเป็นเวลาพลบค่ำ ผมเดินเข้าไปในร้านยากิโทริ (ขายเนื้อไก่เสียบไม้ย่าง) ซึ่งเล็กนิดเดียวแต่ก็มีคนนั่งกันแน่นขนัด คนดูแลร้านเพียงคนเดียวทำหน้าที่ทุกอย่าง ทั้งรับออเดอร์ ปิ้งไก่ เสิร์ฟเบียร์ พูดคุยกับลูกค้า และเก็บเงิน
ผมใช้เวลานั่งรออยู่นานพอสมควรกว่าจะได้ไก่ย่างเสียบไม้มาทานกับเขาบ้าง ซึ่งพอชะเง้อมองไปหลังเคาท์เตอร์ก็เห็นว่าเขามีเตาถ่านแค่เตาเดียว น่าจะปิ้งไก่ได้ไม่เกินทีละ 5 ไม้ แล้วผมก็อดสงสัยไม่ได้ว่า ในเมื่อร้านขายดีขนาดนี้ ทำไมเขาไม่ซื้อเตาให้ใหญ่กว่านี้ซักสามเท่า จะได้ปิ้งไก่ได้เร็วขึ้น ลูกค้าจะได้ไม่ต้องรอนาน
—–
เราอาจได้ยินคำว่า “มีประสิทธิภาพ” (efficient) และ “มีประสิทธิผล” (effective) มานาน แต่เราเคยหยุดคิดมั้ยครับว่า สองคำนี้แตกต่างกันอย่างไร?
Efficient คือการทำอะไรก็ตามให้เกิดการสิ้นเปลืองน้อยที่สุด ไม่ว่าจะเป็นทรัพยากร พลังงาน หรือเวลา (achieving maximum productivity with minimum wasted effort or expense).
ส่วน Effective คือการสร้างผลลัพธ์ที่เราอยากจะเห็น (successful in producing a desired or intended result.)
ถ้าเปิด Google Ngram viewer เราจะเห็นว่า คำว่า efficiency นี่เพิ่งจะมาบูมช่วงหลังปฏิวัติอุตสาหกรรมนี่เอง https://goo.gl/jzF93L ซึ่งก็ไม่ใช่เรื่องแปลกเพราะการผลิตในโรงงานนั้น ยิ่งมีประสิทธิภาพเท่าไหร่ ยิ่งต้นทุนต่ำ ยิ่งกำไรสูง ยิ่งตอบโจทย์ทุนนิยม
แต่กรอบความคิดของยุคการปฏิวัติอุตสาหกรรม ได้ทำให้พวกเราติดนิสัย “ประสิทธิภาพนิยม” นอกเวลางานด้วย
เราเลยมองหา “ประสิทธิภาพ” ในทุกภาคส่วนของชีวิต ทำอะไรต้องเร็วที่สุด เปลืองแรงน้อยที่สุด ได้ผลตอบแทนดีที่สุด
การโยนกุ้งลงหม้อสุกี้ทีละเยอะๆ นั่นก็เพื่อประสิทธิภาพ (ทำทีเดียว กินกันได้หลายคน ไม่เปลืองแรง)
หรือความคิดที่ว่าร้านยากิโทริควรจะซื้อเตาปิ้งที่ใหญ่กว่านี้ซักสามเท่า ก็เป็นความคิดเชิงประสิทธิภาพนิยมเช่นกัน
แต่ประสิทธิภาพอาจไม่ใช่คำตอบของทุกอย่าง
เพราะแม้จะ efficient แต่ก็อาจไม่ effective ก็ได้
เหมือนกุ้งหลายสิบตัวที่ถูกโยนลงหม้อต้ม รสชาติไม่อาจสู้ “กุ๊งแป๊บเดียว” ที่ลวกทีละกระชอน
หรือยากิโทริที่ย่างบนเตายักษ์ อาจจะอร่อยสู้ยากิโทริบนเตาเล็กๆ ไม่ได้
เราจึงต้องแยกแยะให้ออก ว่าเวลาไหนควร efficient เวลาไหนควร effective
โดยเฉพาะตอนที่ใช้เวลาส่วนตัวกับคนที่เรารัก บางทีอาจต้องละทิ้งคำว่า “ประสิทธิภาพ” ไปเสียบ้าง
เมื่อเรากลับมาเน้นที่ประสิทธิผล เราจะมีชีวิตที่ “ช้าลง” แต่ “ลึกขึ้น”
แถมอาจได้กินกุ้งที่อร่อยกว่าเดิมด้วยครับ
—-
“Thank God It’s Monday ขอบคุณโลกนี้ที่มีงานประจำ” หนังสือที่จะทำให้คุณรักวันจันทร์มากขึ้นวางแผงแล้ว หาซื้อได้ที่ซีเอ็ด นายอินทร์ และศูนย์หนังสือจุฬาครับ bit.ly/tgimannounce
Anontawong's Musings 