วันนี้วันศุกร์ มาฟังนิทานกันนะครับ

ณ ป่าแห่งหนึ่ง มีต้นมะกอกและต้นมะเดื่อยืนอยู่ใกล้ๆ กัน

เมื่อถึงฤดูหนาวต้นมะเดื่อก็ได้ผลัดใบออกจนเหลือแต่กิ่งก้านที่ไร้ใบ ต้นมะกอกเห็นดังนั้นจึงหัวเราะเยาะ

“เจ้าต้นมะเดื่อที่น่าเวทนา เจ้าคงต้องทนอยู่ในสภาพที่น่าเกลียดแบบนี้ไปอีกนานจนกว่าฤดูหนาวนี้จะผ่านพ้นไป ผิดกับข้าที่ยังคงมีใบเขียวชอุ่ม”

หลายวันต่อมาหิมะได้ตกลงมาอย่างหนักและจับตัวอยู่ตามใบและกิ่งก้านของต้นมะกอกจนเต็มไปหมด

ในไม่ช้าต้นมะกอกก็แบกรับน้ำหนักของหิมะไว้ไม่ไหว กิ่งก้านของมันหักลงระเนระนาด

ต้นมะเดื่อจึงกล่าวกับต้นมะกอกว่า

“แม้ข้าจะผลัดใบจนเหลือแต่กิ่งก้าน แต่นี่แหละคือเหตุผลที่ทำให้ข้าผ่านฤดูหนาวนี้ไปได้โดยไม่ได้รับอันตรายใดๆ”

—–

ขอบคุณนิทานจากเว็บเมืองไทย ต้นมะกอกและต้นมะเดื่อ

หลายคนที่เป็นพนักงานประจำมีความฝันว่าสักวันหนึ่งจะออกมาทำธุรกิจของตัวเอง

ขายเสื้อผ้าออนไลน์ เปิดร้านกาแฟ เป็นไลฟ์โค้ช ฯลฯ

ความมุ่งหวังก็คือเราจะมีอิสรภาพมากกว่านี้ ทั้งทางการเงินและทางเวลา

แต่สิ่งที่ควรระวังก็คือเราอาจจะกำลังออกจากกรงหนึ่งเพียงเพื่อเข้าสู่อีกกรงหนึ่ง

เพราะหากทำธุรกิจของตัวเองแล้วจัดการได้ไม่ดี มันจะกลายเป็นงานที่เราลาออกไม่ได้

เงินก็ลงไปแล้ว คนก็จ้างมาแล้ว ลูกค้าก็สั่งของมาแล้ว หากไม่ทำก็จะเสียชื่อเสียง เสียเงินเสียทอง หรือแม้กระทั่งเสียผู้เสียคน

การเป็นพนักงานประจำดูเหมือนว่าเราไม่มีอิสรภาพ แต่จริงๆ แล้วเราอาจมีอิสรภาพมากกว่าการเป็นเจ้าของธุรกิจเสียอีก

โดยเฉพาะถ้าเราได้อยู่ในองค์กรที่เคารพในความเป็นมนุษย์ของพนักงาน ไม่ได้มองพนักงานเป็นแค่ฟันเฟืองในเครื่องจักรผลิตเงิน

และการที่เราจะได้ไปอยู่ในองค์กรแบบนี้ได้ เราก็ต้องเก่งเสียก่อน

เมื่อเราเก่งจนองค์กรดีๆ ต้องการตัว เราก็จะได้งานที่เงินเดือนดี มี flexibility พอประมาณ เลิกงานแล้วไม่ต้องกังวลมากนัก สามารถมีชีวิตส่วนตัวได้

ตราบใดมนุษย์ยังมีกิเลส เราคงหนีจากกรงไม่พ้น

แค่ต้องเลือกให้ดีว่ากรงแบบไหนที่เราอยู่แล้วสบายกายและสบายใจที่สุดครับ

ผมเชื่อว่าคนทำงานทุกคนน่าจะมี idol ของตัวเอง

เราต้องรู้จักใช้ไอดอลให้เป็นประโยชน์ ใช้เขาเป็นตัวบอกใบ้ว่าเราควรจะทำยังไงในสถานการณ์ที่ไม่ง่าย

เมื่อเจอปัญหาเขาหลบตาหรือสบตา

เมื่อต้องจัดการกับคนที่ toxic เขาเด็ดขาดหรือทำเป็นมองข้าม

เมื่อเจอเรื่องชวนหัวเสีย เขาระเบิดลงหรือควบคุมสติได้

หาไอดอลของเราให้เจอ อาจจะเป็นพ่อแม่ อาจจะเป็นหัวหน้า อาจจะเป็นเจ้าของธุรกิจที่เราเคยได้อ่านบทสัมภาษณ์

แน่นอน เราไม่อาจคิดหรือทำเหมือนเขาได้ 100%

แต่ถึงทำได้เพียงครึ่งหนึ่งก็น่าจะดีเกินพอแล้วครับ

ความจริงว่าเราทำผิดพลาด

ความจริงว่าคนบางคนพึ่งพาไม่ได้

ความจริงว่าเขาไม่ได้รักเราแล้ว

ที่คนเราติดหล่มจมปลัก ก็เพราะเราหวัง (แบบไม่มีเหตุผล) ว่าความจริงจะไม่ได้เป็นอย่างนี้

เขาทิ้งเราไปแล้ว แต่เราก็ยังหวังว่าเขาจะกลับมา

หรือเขาเคยทำให้เราผิดหวังซ้ำซาก แต่เราก็ยังแอบเชื่อว่าคราวนี้เขาจะไม่ทำให้เราผิดหวังอีก

หรือความจริงที่ว่าเรื่องราวมันเลยจุดที่จะกลับไปแก้ไข แต่เราก็ยังหวังว่าอะไรๆ จะยังเหมือนเดิม

ที่เราปฏิเสธความจริง อาจเป็นเพราะความกลัว

กลัวที่จะเผชิญหน้ากับความเจ็บปวดที่ความจริงจะนำมาให้

เจ็บปวดที่เราไม่ได้เก่งอย่างที่เราเคยคิด ไม่ได้ฉลาดอย่างที่เราเคยเชื่อ ชีวิตไม่ได้ดีอย่างที่เราเคยหวัง

แต่การปฏิเสธความจริงไม่อาจทำให้สิ่งที่เกิดขึ้นแล้วเปลี่ยนแปลงได้

อย่าเสียแรงและเวลาไปกับการสู้รบกับความจริงจนชีวิตไม่ได้ไปต่อเลยนะครับ

ครั้งหนึ่งผมเคยไปบรรยายเรื่องสตาร์ทอัพให้ผู้บริหารจากหลายองค์กรฟัง และผู้บริหารท่านหนึ่งให้ความเห็นว่า เมืองไทยไม่ค่อยมีสตาร์ทอัพที่ประสบความสำเร็จ เพราะเด็กไทยไม่ค่อยกล้าคิดไม่ค่อยกล้าเสี่ยง ต้นเหตุก็เกิดมาจากการศึกษาที่หล่อหลอมให้เด็กของเราอยู่ในกรอบและมองหาแต่คำตอบสำเร็จรูป ดังนั้นเราต้องปฏิรูปการศึกษา

ผมเลยขอแสดงความเห็นเพิ่มเติมว่า การปฏิรูปการศึกษานั้นเป็นคำตอบที่ถูก และเป็นคำตอบที่ผิดในตัวมันเอง

เป็นคำตอบที่ถูก เพราะการศึกษานั้นมีผลต่อกระบวนการคิดของคนจริงๆ แถมการตอบว่า “เราต้องปฏิรูปการศึกษา” นั้นก็ไม่มีใครเถียงด้วยว่าไม่ดี

แต่มันเป็นคำตอบที่ผิด เพราะเรากำลังโยนความรับผิดชอบให้คนอื่น

เวลาเจอคนที่พูดว่า “เราต้องปฏิรูปการศึกษา” คำว่า “เรา” หมายถึงใครไม่รู้ แต่น่าจะไม่ได้หมายถึงตัวเองแน่ๆ

เราพูดเรื่องการปฏิรูปการศึกษามาเป็นสิบๆ ปีแล้ว แต่คำนี้ก็ยังล่องลอยอยู่ในอากาศ และเป็น “คำตอบสำเร็จรูป” สำหรับแทบจะทุกปัญหาในสังคมไทยมาโดยตลอด

แล้วคำตอบที่ถูกที่ผมหมายถึงคืออะไร?

ผมคิดว่าคำตอบที่ถูกคือคำตอบที่เรามีส่วนร่วมได้ เข้าไปมีบทบาทในการสร้างความเปลี่ยนแปลงได้ แม้จะเป็นเพียงเศษเสี้ยวเล็กๆ ก็ยังดีกว่าการเอาแต่เรียกร้องและหวังลมๆ แล้งๆ

—–

ใน Wongnai WeShare กับพี่ภิญโญ ไตรสุริยธรรมา ผมถามพี่เขาว่า ตอนนี้เราสร้างการเปลี่ยนแปลงได้ลำบาก เพราะคนรุ่นเก่าก็ยังครองที่ทางของเขา ยังไม่คิดจะหลีกทางให้คนรุ่นใหม่ แล้วเราจะทำอย่างไรกันดี  พี่ภิญโญตอบว่า:

“คุณไม่มีทางไปร้องขออำนาจหรือความเปลี่ยนแปลงจากคนที่หวงอำนาจและไม่อยากเปลี่ยนแปลง คุณขอสิ่งที่เขาไม่อยากให้มากที่สุดได้อย่างไร

สิ่งเดียวที่คุณจะทำได้คือการ disruption สร้างความเปลี่ยนแปลงให้เกิดขึ้นจากจุดเล็กๆ โดยไม่ต้องร้องขออำนาจ เมื่อคุณ disruption ไปทีละจุด ทีละจุด ทีละจุด 500 จุดหรือมากกว่าไปเรื่อยๆ สังคมจะเกิดการเปลี่ยนแปลงขึ้นเอง โดยที่คนรุ่นเก่าก็ได้แต่มองตาปริบๆ แล้วค่อยๆ ถอยออกจากบทบาทที่ตัวเองยืนอยู่

ยากที่เราจะหา platform แล้วฉันทามติร่วมกันในเวลานี้เพื่อที่จะเปลี่ยนแปลงสังคมทั้งหมด รอไปถึงชาติหนึ่งก็อาจจะไม่เปลี่ยน แต่ง่ายกว่าที่ปัจเจกชนจะลุกขึ้นมาทำอะไรบางอย่างแล้วเปลี่ยนแปลงทีละจุด เปลี่ยนแปลงตัวเองแล้วจึงเปลี่ยนแปลงผู้อื่น เปลี่ยนแปลงธุรกิจแล้วค่อยเปลี่ยนแปลงสังคม เปลี่ยนแปลงสังคมแล้วค่อยไปเปลี่ยนแปลงโลก อย่าคิดเปลี่ยนแปลงโลกแล้วย้อนกลับมาเปลี่ยนแปลงตัวเอง”

—–

กลับมาที่เรื่องปฏิรูปการศึกษา ในเมื่อระบบมันเป็นอย่างนี้ และเราคงต้องอยู่กันอย่างนี้ไปอีกสักพัก จะส่งลูกเรียนอินเตอร์ก็รับภาระค่าใช้ไม่ไหว แล้วจะทำยังไงดี?

บางทีเราก็ต้องเริ่มถามตัวเองก่อน ว่าเรากำลัง outsource การเรียนรู้ของลูกมากเกินไปรึเปล่า

เราทำงานเพื่อหาเงินส่งเป็นค่าเทอม แล้วเราก็ฝากความหวังไว้กับคุณครูและโรงเรียนว่าจะสร้างลูกของเราให้เป็นเยาวชนที่เข้มแข็ง แต่เราเองกลับมีเวลาสร้างเขาเพียงน้อยนิด

บางทีจุดเริ่มต้นคือการ outsource ให้น้อยลง คุยกับลูกให้มากขึ้น อ่านหนังสือให้เขาฟัง ลองหากิจกรรมต่างๆ ทำร่วมกัน ใส่ใจกับการเรียนรู้และการเจริญเติบโตทางความคิดของเขาให้มากกว่านี้

มันอาจจะไม่ใช่คำตอบที่ฟังดูดีเท่าการปฏิรูปการศึกษา

แต่ผมเชื่อว่ามันมีโอกาสที่จะสร้างเปลี่ยนแปลงได้มากกว่าอย่างแน่นอนครับ